Las na Maderze: Laurisilva

Niektóre linki na tej stronie są linkami afiliacyjnymi: jeśli dokonasz przez nie rezerwacji, możemy uzyskać prowizję bez dodatkowych kosztów dla Ciebie. Jak to działa

Najbliższy dostęp do lasu laurowego z Funchal prowadzi przez Ribeiro Frio, oddalone o 25 minut jazdy drogą. Kursuje tam autobus linii 103 w kierunku Santany; na tej trasie znajduje się szlak PR11 – łatwy, 1,5-kilometrowy trakt prowadzący do punktu widokowego Balcões. Las maderski, wpisany na listę UNESCO w 1999 roku, to właśnie ten las laurowy o powierzchni około 15 000 ha, czyli ok. 20% wyspy. Uważa się, że aż 90% tego obszaru stanowi pierwotny las, który nigdy nie był wycinany.

Tego typu lasy kiedyś pokrywały duże części południowej Europy. Dziś przetrwały jedynie na Azorach, Maderze i Wyspach Kanaryjskich, a Madera zachowała największy spośród nich obszar. Najstarsze drzewa mogą mieć ponad 800 lat.

W dalszej odległości znajdują się levada Caldeirão Verde startująca z Queimadas oraz stare platany w Fanal. Las rośnie głównie po północnej, wilgotnej stronie wyspy, dlatego warto zabrać wodoodporny płaszcz.

Gdzie rośnie las

Częstym błędem jest szukanie lasu wokół Funchalu. Rośnie on głównie po drugiej stronie gór.

Lokalizacja lasu Laurissilva (zastosowanie portugalskiego zapisu) to głównie północne zbocza wyspy, na wysokości od około 300 do 1300 m n.p.m. Po południowej stronie przetrwał również w niektórych miejscach, wyżej, na wysokości około 700–1200 m n.p.m. Funchal leży poniżej tego pasma, na suchej południowej wybrzeżu, więc każda wizyta w lesie z miasta zaczyna się jazdą pod górę.

Główne drogi dostępu i ich odległości drogowe od Funchalu:

Ribeiro Frio, 16,9 km, około 25 minut, park leśny na drodze z Funchalu do Santany, gdzie zaczynają się szlaki PR11 i PR10.

Queimadas, 44,3 km, około 51 minut, nad Santana, punkt startowy szlaku PR9 do Caldeirão Verde.

Fanal, 47,4 km, około 76 minut, na dalekim północnym zachodzie, z zagajnikiem starych drzew til.

Pomiędzy nimi las obejmuje około piątej części wyspy, a levady przecinają go na wylot.

Fanal znajduje się 47,4 km od Funchalu i charakteryzuje się znacznym zagajnikiem starych drzew til.

Ribeiro Frio, najbliższe wejście

Turyści często myślą, że las wymaga długiego marszu. W Ribeiro Frio do lasu można dojść krótkim spacerem od samochodu.

Ribeiro Frio, oddalone o 25 minut od Funchalu w gminie Santana, to park leśny z centrum akwakultury, farmą pstrąga tęczowego działającą od 1960 roku i hodowlą pstrągów dla wędkarstwa śródlądowego. Autobus nr 103 z Funchalu do Santany zatrzymuje się tam.

Od drogi, szlak PR11, Vereda dos Balcões, biegnie wzdłuż Levady da Serra do Faial przez 1,5 km do punktu widokowego Balcões, trasa tam i z powrotem ma 3 km, jest oceniana jako łatwa i zajmuje około 1 godziny 30 minut. Koszt dla odwiedzających powyżej 12. roku życia wynosi 4,50 euro, płatny z góry w portalu SIMplifica. Na dłuższy dzień polecamy szlak PR10, Levada do Furado, który biegnie 11 km z Ribeiro Frio do Portela, oceniany jako umiarkowany, zajmuje około 5 godzin i prowadzi przez Laurisilvę jedną z najstarszych levad.

Obserwuj ptaki. Trzy gatunki, które warto zobaczyć: bis-bis (drozd), maderyjski kosodrzewiec (najmniejszy ptak na wyspie); tentilhão (kos); i pombo-trocaz (maderyjska gołąbka długostopna), endemiczny gatunek.

Mieszkańcy, dzieci do 12. roku życia oraz osoby z niepełnosprawnością 60% lub więcej wraz z opiekunami są zwolnione z opłaty za park leśny.

Maveryjski kosodrzewiec to najmniejszy ptak występujący na wyspie.

Drzewa

Często każdy drzewo w lesie nazywa się laurosem. Istnieją cztery wielkie drzewa z rodziny laurowatych, a til jest tym, którego należy znać.

Maderyjski las laurowy dominują cztery endemiczne drzewa z rodziny laurowatych: til (Ocotea foetens); laur (Laurus novocanariensis); barbusano; i vinhático (Persea indica). Rosną wśród nich mniejsze drzewa, wrzosy, paprocie, mchy i porosty.

To til, który warto zobaczyć. W Fanal, zagajnik dużych drzew til, szacowanych na setki lat, został zarejestrowany w inwentaryzacji IFCN unikalnych i monumentalnych drzew wyspy: najwyższe mierzone drzewo ma 20,5 m, obwody pni sięgają 2,28 m, a niektóre okazy pochodzą sprzed odkrycia wyspy w 1419 roku.

Wiek lasu wynika z jego drzew. Większość z nich nigdy nie była karczowana, a najstarsze drzewa mogą mieć ponad 800 lat, co oznacza, że niektóre rosły przed przybyciem pierwszych osadników.

Kozy i owce kiedyś uszkadzały las; zostały one później usunięte z obszaru chronionego.

Jak chroniony jest las

Turyści często pytają o maderyjski park narodowy, oczekując czegoś podobnego do parków na kontynencie. Obszar chroniony na wyspie to park naturalny, z własnymi zasadami.

Laurisilva znajduje się w obrębie Parku Naturalnego wyspy, utworzonego w 1982 roku, a jej obiekt UNESCO o powierzchni około 15 000 ha ma strefę buforową 12 000 ha, również wewnątrz parku. Części lasu mają dodatkowe warstwy ochrony: np. Fanal znajduje się w sieci Natura 2000 i jest Rezerwatem Ciszy i Spoczynku.

Dyrektywa Siedliskowa UE zobowiązuje Portugalię do ochrony 39 rzadkich i zagrożonych gatunków w lesie. Endemiczna gołąbka długostopna jest najlepiej znanym zwierzęciem; wiele roślin rośnie tylko tutaj.

Dla odwiedzającego ochrona oznacza kilka prostych zasad. Chodź po oznaczonych szlakach i zapłać opłatę 4,50 euro za każdy przed rozpoczęciem marszu; trzymaj się ścieżek; zabieraj ze sobą śmieci; i nie zbieraj roślin.

Oznaczone szlaki są wymienione przez IFCN, który publikuje również zamknięcia. Sprawdź ich informacje o szlakach przed każdym marszem.

Wpisanie na listę UNESCO

Błędem jest myślenie, że wpisanie dotyczy krajobrazu. Chodzi o rodzaj lasu, który niemal zniknął.

Wpisanie lasu Laurisilva na listę UNESCO datuje się na grudzień 1999 roku, jako obiekt światowego dziedzictwa numer 934, zgodnie z kryteriami (ix) i (x): las jako przykład trwających procesów ekologicznych oraz jako siedlisko gatunków spotykanych tylko tutaj. Jest to największy przetrwały obszar lasu laurowego, typu roślinności, która pokrywała dużą część Europy Południowej 15–40 milionów lat temu i jest obecnie ograniczona do Azorów, Maderze i Wysp Kanaryjskich.

Uważa się, że około 90% to las pierwotny. Występuje tu unikalny zestaw roślin i zwierząt, wiele z nich endemicznych, od gołąbki długostopnej po rośliny występujące tylko na wyspie.

Wpis na liście dokumentuje również levady. Kanały wodne przecinające las mają typowo szerokość 80–150 cm, zbudowane z kamienia lub, nowocześniej, z betonu, i transportują wodę do elektrowni wodnych oraz miast na południu. Dlatego tak wiele spacerów po lesie prowadzi wzdłuż levady.

Lista UNESCO przedstawia pełne uzasadnienie.

Dłuższe szlaki

Turyści często zatrzymują się przy pierwszym punkcie widokowym. Najlepsze szlaki w lesie prowadzą przez godziny.

PR9, Levada do Caldeirão Verde, to klasyczny szlak. Zaczyna się w parku leśnym Queimadas, około 51 minut od Funchalu, i biegnie 8,7 km w każdą stronę przez Laurisilvę do Caldeirão do Inferno, mijając wodospad o wysokości około 100 m w Caldeirão Verde. Całość tam i z powrotem zajmuje około 6 godzin 30 minut, oceniana jako umiarkowana. Levada została zbudowana w XVIII wieku, aby transportować wodę do upraw na Faial. Parking w Queimadas kosztuje 2 euro za godzinę.

Na dalekim północnym zachodzie, PR13, Vereda do Fanal, przechodzi od Paul da Serra do zagajnika til w Fanal, 10,8 km w około 4 godziny, a PR14, Levada dos Cedros, biegnie 7,2 km z Fanal. Na wschód od Ribeiro Frio, PR10 prowadzi wzdłuż Levady do Furado przez 11 km do Portela.

Wszystkie one znajdują się w obrębie Parku Naturalnego Maderze, a wszystkie oznaczone kosztują 4,50 euro dla odwiedzających powyżej 12. roku życia. Przewodnik po szlakach levada porównuje je z resztą szlaków na wyspie.

Mgła, deszcz i woda

Często planuje się spacer po lesie w dzień, który wygląda idealnie z Funchalu, a okazuje się, że północ jest w chmurach. Las znajduje się na wilgotnej stronie wyspy.

Maderyjski las mglisty, jak często nazywa się Laurisilvę, rośnie na wilgotnych, północnych zboczach. Stacja meteorologiczna w Queimadas, nad Santana na początku szlaku PR9, notowała średnio około 2300 mm opadów rocznie w latach 1941–1970, wobec około 575 mm w Funchalu. Mgła jest częsta w Fanal ze względu na wysokość.

Ta woda jest powodem, dla którego las ma znaczenie poza samym sobą: odgrywa dominującą rolę w bilansie wodnym wyspy, a levady transportują zebraną wodę na południe.

Na spacer ubierz się jak na północ, a nie jak na miasto. Zabierz wodoodporny kombinezon lub kurtkę i ciepłą warstwę, noś buty z dobrą przyczepnością na mokre ścieżki i latarkę do tuneli na szlaku PR9. Sprawdź prognozę pogody dla północnej strony w dniu marszu i zostaw drugi dzień wolny na wypadek, gdyby pierwszy stracił na rzecz deszczu.

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie mogę zobaczyć Laurisilvę blisko Funchalu?

W Ribeiro Frio, 25 minut jazdy drogą, gdzie szlak PR11 prowadzi łatwą trasę 1,5 km do punktu widokowego Balcões. Autobus nr 103 do Santany zatrzymuje się tam.

Czy Laurisilva jest obiektem UNESCO?

Tak, od grudnia 1999 roku, jako największy przetrwały obszar lasu laurowego, około 15 000 ha.

Czy trzeba płacić za spacer po Laurisilva?

Oznaczone szlaki kosztują 4,50 euro każdy dla osób powyżej 12. roku życia, płatne z góry w portalu SIMplifica.

Ile mają lat drzewa?

Najstarsze mogą mieć ponad 800 lat, a niektóre drzewa til w Fanal pochodzą sprzed odkrycia wyspy.