Wędrówki po levada na Maderze z Funchal

Niektóre linki na tej stronie są linkami afiliacyjnymi: jeśli dokonasz przez nie rezerwacji, możemy uzyskać prowizję bez dodatkowych kosztów dla Ciebie. Jak to działa

Madera ma tak wiele kanałów nawadniających (levada), że największym wyzwaniem jest wybór jednego. Każdy przewodnik wymienia inną ulubioną trasę, nazwy powtarzają się na całej wyspie, a spacer, który na mapie wygląda na krótki, może okazać się pięciogodzinną wędrówką z tunelami. Wędrówki po levada na Maderze są najprostsze, gdy uporządkuje się je według trzech kryteriów: odległości punktu startowego od Funchal, czasu trwania szlaku oraz tego, czy jest to oznakowany szlak wymagający opłaty.

Takie sortowanie daje krótką listę. Levada dos Tornos zaczyna się 8 minut drogi powyżej miasta i nie wymaga rezerwacji. Ribeiro Frio, oddalone o 25 minut jazdy, oferuje najłatwiejszy oznakowany szlak levada oraz jeden z najdłuższych. Rabaçal, położony na płaskowyżu Paul da Serra, ma dwa wodospady na dwóch różnych trasach. Queimadas, powyżej Santana, prowadzi do Caldeirão Verde. Fanal, najbardziej oddalony, oferuje Levada dos Cedros przez starodrzew lazurowy.

Czym jest levada

Turyści często wyobrażają sobie levada jako szlak turystyczny. To jednak kanał wodny, a ścieżka obok niego istnieje dlatego, że ludzie musieli chodzić nim, aby utrzymać przepływ wody.

Kanały przecinające las mają typowo od 80 do 150 cm szerokości, wykonane są z kamienia lub, w nowszych czasach, z betonu. Przenoszą wodę z wilgotnej północy i gór do elektrowni wodnych oraz miast na południu. Las, przez który przechodzą, odgrywa kluczową rolę w bilansie wodnym wyspy: Laurisilva (lazurowy las) zatrzymuje wilgoć, a levada odprowadza ją dalej.

Niektóre są stare. Levada do Caldeirão Verde została zbudowana w XVIII wieku, aby nawadniać pola uprawne Faial. Levada do Furado, dziś przechodzona jako szlak PR10, przeszła pod zarząd państwa na mocy umowy z 1822 roku, podpisanej między pierwszym hrabią Carvalhal a Radą Królewskiego Skarbu, w celu nawadniania pól Porto da Cruz. Inne są nowoczesne: Levada dos Tornos została oficjalnie otwarta w 1966 roku, zbudowana, aby dostarczać wodę pitną do Funchal i produkować energię elektryczną; większość jej długości biegnie w tunelach.

Ta historia kształtuje charakter wędrówki. Levada zachowuje niemal równomierny gradient, ponieważ woda go potrzebuje, więc ścieżka jest zwykle płaska. Podąża konturem zbocza, więc wijie się w głąb każdej doliny. I tam, gdzie kanał przechodzi przez skałę, idzie też pieszy.

Levada dos Tornos, szlak z Funchal

Najczęstszym błędem odwiedzających z Funchal jest godzina jazdy samochodem do innej levada, podczas gdy jedna biegnie tuż nad miastem. Levada dos Tornos jest oddalona o 5,2 km drogą od centrum, co zajmuje około 8 minut.

Szlak levada na Maderze, którym spacerują turyści z miasta, obejmuje dwie części: od Curral dos Romeiros (powyżej Monte) do Camacha oraz od Camacha do Santo da Serra. Najbardziej znanym odcinkiem jest ten między Palheiro a Monte: 4 km, szacowany czas 3–4 godziny (wliczając lunch), kończący się w wiosce Monte przy górnej stacji kolejki linowej. Mapa przedstawia levada w kolejności spacerowej od Camacha, mijając ścieżkę w pobliżu Palheiro, aż do punktu powyżej Monte.

Nie jest to oznakowany szlak PR, więc nie wymaga rezerwacji przez SIMplifica ani nie wiąże się z opłatą. Oznacza to również brak oficjalnego czasu trwania i oceny trudności: 4 km i 3–4 godziny to typowe szacunki dla odcinka Palheiro–Monte.

Dojazd jest łatwy. Komunikacja Horários do Funchal obsługuje trasę o nazwie Curral dos Romeiros, a przystanek o nazwie Levada dos Tornos znajduje się w pobliżu Palheiro. Zakończenie spaceru w Monte ma zaletę: kolejka linowa schodzi nad morze, bilet w jedną stronę kosztuje 16 €, ostatni odjazd o 17:45, więc można przejść jedną drogą, a wrócić kolejką.

Camacha, na wschodnim końcu, jest parafią Santa Cruz; jej kościół parafialny, wzniesiony na cześć São Lourenço, pochodzi z 1997 roku. Przy levada, w pobliżu wioski, stoi fontanna z wodą pitną.

1. 1
   Camacha Camacha, wschodni koniec32,6794° N, 16,8449° W · Open in Google Maps
2. 2
   Levada dos Tornos below Camacha levada poniżej Camacha32,6758° N, 16,8436° W · Open in Google Maps
3. 3
   Levada dos Tornos path near Palheiro ścieżka w pobliżu Palheiro, gdzie zaczyna się 4-kilometrowy spacer do Monte32,6668° N, 16,8598° W · Open in Google Maps
4. 4
   Levada dos Tornos above Monte (Caminho da Levada dos Tornos) powyżej Monte, w pobliżu górnej stacji kolejki32,6827° N, 16,9128° W · Open in Google Maps

Szlaki wodospadowe: Rabaçal i Queimadas

Najczęstszym błędem jest oczekiwanie wodospadu na każdej levada. Większość ich nie ma; tylko dwa obszary słyną z tych atrakcji.

W Rabaçal, na płaskowyżu Paul da Serra, dwa szlaki zaczynają się w tym samym miejscu. PR6.1, Levada do Risco, ma 1,5 km w każdą stronę, jest łatwy i kończy się u wodospadu Risco, wysokiego na około 100 m. PR6, Levada das 25 Fontes, ma 4,3 km w każdą stronę, jest średnio trudny, trwa około 3 godzin i kończy się w basenie zasilanym przez liczne źródła. Obie trasy zaczynają się przy budynku Rabaçal poniżej ER105, do którego można dotrzeć drezyną shuttle lub pieszo wzdłuż drogi. Regularny autobus nie kursuje do Rabaçal.

W Queimadas, powyżej Santana, PR9 prowadzi wzdłuż Levada do Caldeirão Verde przez 8,7 km do wodospadu na Maderze o wysokości około 100 m, wpadającego do laguny po lewej stronie kanału. Jest to całodniowa wędrówka, około 6 godzin 30 minut tam i z powrotem, z czterema tunelami. Szlak продолжается jeszcze 2200 m dalej do Caldeirão do Inferno.

To dwa różne dni. Rabaçal oferuje krótszy spacer lub dwa krótkie szlaki na płaskowyżu na wysokości około 1000–1300 m. Queimadas oferuje jeden długi spacer przez las i skały, po deszczowej północnej stronie.

Każdy z nich ma swój własny przewodnik z mapą trasy, punktem startowym i transportem: Risco i 25 Fontes oraz Caldeirão Verde.

Ribeiro Frio: najłatwiejszy i jeden z najdłuższych

Osoby szukające jednej łatwej levada często przejeżdżają obok najlepszego kandydata. Ribeiro Frio, oddalone o 16,9 km od Funchal i około 25 minut jazdy drogą, jest punktem startu dwóch oznakowanych szlaków o bardzo różnej długości.

PR11, Vereda dos Balcões, prowadzi wzdłuż Levada da Serra do Faial przez 1,5 km do punktu widokowego Balcões, 3 km tam i z powrotem, oceniany jako łatwy, szacowany czas 1 godzina 30 minut. Trasa biegnie na wysokości między 870 a 880 m, więc nie ma znaczącego wzniesienia. Jest to najkrótszy z oznakowanych szlaków levada z opłatą i ten, który warto wybrać dla dzieci, na pierwszą levada lub na pół dnia z czymś innym po niej.

PR10, Levada do Furado, biegnie od ER103 w Ribeiro Frio do ER102 w Portela: 11 km, średni trudności, około 5 godzin, opadając z 880 m do 645 m. Jest to szlak w jedną stronę, przez Laurisilva, na jednym z najstarszych kanałów na wyspie, więc zaplanuj sposób powrotu z Portela przed rozpoczęciem wędrówki.

Sam Ribeiro Frio to park leśny zarządzany przez IFCN, z hodowlą pstrąga tęczowego, która produkuje ryby do łowisk śródlądowych od 1960 roku. Ptaki, na które warto zwrócić uwagę, to bis-bis (maderański kos), najostrzyżyk madeirański (najmniejszy ptak na wyspie), sikora zwyczajna i trocaz (endemiczna gołąb laurowy).

Linia 103 z Funchal do Santana kursuje przez Ribeiro Frio, co czyni go jednym z nielicznych punktów startu oznakowanej levada na regularnej trasie autobusowej.

Wybór według wysiłku

Najczęstszym błędem jest wybór szlaku na podstawie zdjęcia i odkrycie rzeczywistego czasu dopiero na trasie. Posortowane według wysiłku, decyzja staje się prosta.

Łatwe, poniżej dwóch godzin: PR11 do punktu widokowego Balcões (1:30) i PR6.1 do Risco (około 2 godzin). Obie są krótkie, niemal płaskie i oceniane jako łatwe, odpowiednie dla rodzin, pierwszej levada lub pół dnia. Risco oferuje również najłatwiejszy szlak wodospadowy na Maderze, kosztem dłuższej jazdy, około 44 minut w każdą stronę.

Pół dnia: PR6 do 25 Fontes (około 3 godzin) i PR14, Levada dos Cedros (około 3 godzin w jedną stronę). Tornos między Palheiro a Monte mieści się tutaj również: 4 km w 3–4 godziny, ale z przerwą obiadową i kolejką na końcu wypełnia więcej dnia.

Cały dzień: PR9 do Caldeirão Verde (około 6 godzin 30 minut tam i z powrotem) i PR10, Levada do Furado (około 5 godzin w jedną stronę do Portela). Obie wymagają wczesnego startu, jedzenia, wody i planu powrotu: PR9 to tam i z powrotem tą samą ścieżką, PR10 kończy się w innym miejscu.

Oznakowane szlaki są oceniane przez władze regionalne: łatwe lub średnie na wymienionych levada. Średnia trudność na levada oznacza zazwyczaj dystans, a nie nachylenie, ponieważ gradient podąża za wodą. Liczby w tabeli to czas spaceru; dodaj jazdę, parking i postoje.

Spacer z Funchal do Monte trwa około czterech godzin, ale często łączy się go z powrotem kolejką linową.

Zachód: Rabaçal i Fanal

Wędrownicy, którzy pozostają na południowym wybrzeżu, często myślą, że zachód jest zbyt daleki jak na jeden dzień. To długa droga, ale płaskowyż oferuje trzy oznakowane szlaki levada w odległości kilku kilometrów.

Paul da Serra to jedyny płaskowyż na wyspie, na wysokości około 1500 m. Rabaçal znajduje się na jego krawędzi, 40,5 km i około 44 minut od Funchal, i jest punktem startu dla wędrówek wodospadowych, które planuje się najczęściej: Risco na PR6.1 i 25 Fontes na PR6. Wizyta na obu, z przejazdem drezyną shuttle do punktu startu, zajmuje większość dnia.

Fanal, w gminie Porto Moniz, jest dalej, 47,4 km i około 76 minut drogą. Leży w Laurisilva, w doskonałym stanie zachowania, a mgła jest tam częsta ze względu na wysokość. PR14, Levada dos Cedros, zaczyna się w Fanal na ER209 i kończy w Curral Falso na tej samej drodze: 7,2 km, średni trudności, około 3 godzin. PR13, Vereda do Fanal, dociera do Fanal z płaskowyżu Assobiadores, 10,8 km w około 4 godziny, ale jest to ścieżka, a nie levada. W pobliżu Fanal punkt widokowy rozciąga się na Paul da Serra i Rabaçal we wszystkich kierunkach.

Pożar lasu spalił część obszaru Fanal w 2012 roku. Zachód najlepiej zwiedzać samochodem, ponieważ żaden regularny autobus nie kursuje do Rabaçal ani Fanal, a łączenie obu w jeden dzień jest warte uwagi tylko przy wczesnym starcie.

Laurisilva, las, przez który przechodzą levada

Większość wędrowników przychodzi dla wody i pamięta las. Na prawie każdym klasycznym szlaku levada otoczeniem jest Laurisilva, las laurowy.

Obejmuje on około 15 000 ha, czyli około 20% wyspy, i został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO pod numerem 934, zgodnie z kryteriami (ix) i (x). Jest to największy zachowany obszar lasu laurowego, typu obecnie występującego tylko na Azorach, Maderze i Wyspach Kanaryjskich; jest reliktom typu lasu, który pokrywał dużą część Europy Południowej 15–40 milionów lat temu. Uważa się, że około 90% to las pierwotny, nigdy nie wycięty, a niektóre drzewa mogą mieć ponad 800 lat.

Na północnym wybrzeżu rośnie na wysokości około 300–1300 m, głównie na stokach zwróconych na północ; na południowej stronie przetrwał miejscami na wysokości 700–1200 m. Dominującymi drzewami są endemiczne laurowce: barbusano (laurowiec Laurus novocanariensis), til i vinhático. Trocaz (maderański długopazurny gołąb) należy do endemicznych gatunków, a Dyrektywa Siedliskowa UE zobowiązuje Portugalię do ochrony 39 rzadkich i zagrożonych gatunków w tym miejscu. Kozy i owce, które niszczyły las, zostały usunięte.

Las, który obiecują zdjęcia na szlakach levada, można znaleźć na PR9, PR10, PR11, PR6 i PR14; Tornos powyżej Funchal biegnie niżej i bliżej miasta. Obszar ten leży w Parku Przyrody Madera, o powierzchni 27 000 ha; wpis UNESCO zawiera pełen opis.

Las Laurisilva przetrwał na wysokości 700–1200 m i chroni 39 rzadkich gatunków zgodnie z dyrektywami UE.

Deszcz, mgła i pory roku

Błędem jest planowanie levada po północnej stronie na podstawie pogody w Funchal. Las jest zielony, ponieważ jest mokry, a deszcze padają tam, gdzie zaczynają się levada.

Stacja w Queimadas, punkcie startu PR9, notowała średnio 2314,6 mm opadów rocznie w latach 1941–1970. Najbardziej wilgotnym miesiącem był listopad z 391,0 mm, a najsuchszym lipiec z 47,1 mm; czerwiec miał 61,1 mm, a sierpień 69,5 mm. Machico, na suchym wschodnim wybrzeżu, notuje średnio około 710 mm rocznie. Różnica to wyspa w dwóch liczbach: levada zbierają wodę tam, gdzie pada, i odprowadzają ją tam, gdzie jej brakuje.

To sprawia, że lato na Maderze to łatwa pora na wędrówki po levada. Czerwiec–sierpień przynoszą najmniej deszczu w Queimadas i najcieplejsze dni, ze średnimi maksymalnymi temperaturami 16,9 °C w czerwcu, 19,1 °C w lipcu i 19,7 °C w sierpniu. Od października wraca deszcz, a listopad–styczeń to najwilgotniejsze miesiące ze średnimi maksymalnymi temperaturami około 12–15 °C.

Mgła to osobna kwestia. W Fanal jest częsta ze względu na wysokość, w każdym miesiącu, a na płaskowyżu może zamykać się szybko. Dla widoków wybierz się wcześnie rano; dla atmosfery lasu w mgle Fanal często ją zapewnia.

Bez względu na miesiąc, sprawdź ogłoszenia IFCN przed wyjściem. Oznakowane szlaki zamykane są na prace, a oficjalne strony szlaków pokazują baner, gdy odcinek jest zamknięty.

Częsta mgła w Fanal ze względu na wysokość tworzy atmosferę najlepiej doświadczaną wczesnym rankiem.

Tunele, spadki i co zabrać

Ludzie traktują płaską ścieżkę jako bezpieczną. Na levada niebezpieczeństwo nie wynika z nachylenia, ale z krawędzi.

Kanał ma 80–150 cm szerokości, a ścieżka obok niego jest często węższa. Po jednej stronie jest woda, po drugiej, w niektórych miejscach, zbocze opadające w dół. Ścieżka leśna na levada jest również zwykle mokra: mech, błoto i woda na kamieniach oraz krople z skał w tunelach. Trzymaj się ścieżki, idź pojedynczo na wąskich odcinkach i zawracaj zamiast wciskać się przez grupę przy krawędzi.

Tunele są częścią kilku szlaków. PR9 ma cztery, a Levada dos Tornos biegnie w tunelach przez większość swojej długości. Latarka pomaga nawet w krótkich tunelach, a latarka czołowa zostawia obie ręce wolne.

Co zabrać: buty z dobrą przyczepnością, wodoodporny ubiór i ciepłą warstwę na północną stronę i płaskowyż, wodę i jedzenie na całą długość oraz ochronę przeciwsłoneczną na otwarte odcinki. Na długich szlakach zawracaj o ustalonej godzinie, a nie w ustalonym miejscu, ponieważ droga powrotna ma tę samą długość.

Oznakowane szlaki wymagają rezerwacji przed wyjściem: 4,50 € dla odwiedzających powyżej 12. roku życia, płatne na portalu SIMplifica; dzieci do 12. roku życia są zwolnione z opłaty. Strona IFCN dotycząca opłat za szlaki zawiera zasady i stawki łączne.

Jak dotrzeć bez samochodu

Wizytujący bez samochodu często zakładają, że levadas są niedostępne. Niektóre leżą na trasie autobusowej; inne wymagają taksówki lub wycieczki z przewodnikiem na ostatnim odcinku.

Levada dos Tornos jest najłatwiejsza: Horários do Funchal obsługuje trasę o nazwie Curral dos Romeiros powyżej Monte, a przystanek Levada dos Tornos znajduje się w pobliżu Palheiro. Idź w kierunku Monte i jedź kolejką linową w dół do nabrzeża.

Ribeiro Frio jest na linii 103, Funchal – Santana, która przebiega przez Ribeiro Frio; obsługuje ona zarówno PR11, jak i początek PR10. Dla PR9 wybierz linię 56 lub linię 103 do Santany (75–90 minut), a następnie taksówkę do Queimadas (koszt około 12 €). Regularny autobus nie kursuje do Rabaçal ani Fanal.

Bilety miejskie w Horários do Funchal kosztują 2,05 € przy zakupie w autobusie lub 1,45 € za podróż na przedpłaconej karcie GIRO, która kosztuje 0,50 €; bilety dzienne zaczynają się od 4,95 €. Bilety międzygminne, na liniach wyjeżdżających z Funchal, są droższe – 2,65 € przy zakupie w autobusie. Tabela cen 2026 zawiera wszystkie ceny.

Podróżując autobusem, rozkład jazdy wyznacza dzień. Sprawdź godzinę ostatniego powrotu przed rozpoczęciem wędrówki i uwzględnij ją podczas długich spacerów, gdzie sam czas marszu może wynosić sześć godzin.

Wycieczka z przewodnikiem, transfer lub samodzielnie

Pospolitym błędem jest płacenie za przewodnika, gdy problemem był brak transportu, lub pójście samotnie, gdy problemem była trasa.

Transfer dowozi Cię na start i odbiera na końcu, a Ty idziesz samodzielnie. Rozwiązuje to problem jednokierunkowych szlaków, takich jak PR10 i PR14, oraz startów bez dostępu autobusem, np. Rabaçal i Fanal. Niektóre transfery, w tym dla PR9 i PR18, nie obejmują opłaty za szlak, więc musisz dokonać jej rezerwacji samodzielnie w serwisie SIMplifica.

Spacer z przewodnikiem dodaje osobę znającą trasę, wyznaczającą tempo i kierującą grupę z powrotem, jeśli zmieni się pogoda. Jest odpowiedni na pierwszą levadę na długich szlakach, dla samotnego turysty lub każdego, kto czuje niepewność wobec krawędzi i tuneli.

Samodzielna wędrówka z samochodem: klasyczne szlaki są proste: ścieżki są wyraźne, oznaczone szlaki klasyfikowane są zarządzane przez IFCN, a dane w tabeli wystarczają do zaplanowania dnia. Bez samochodu naturalnym wyborem są Tornos i Ribeiro Frio.

Bez względu na wybór, przeczytaj, co obejmuje produkt: odbiór, opłatę, długość spaceru oraz czy jest to trasa tam i z powrotem, czy jednokierunkowa.

Monte po Tornos i inne szlaki

Wędrówka Levada dos Tornos kończy się w Monte, a wieś warta jest czasu, który pozostał.

Kościół w Monte, Nossa Senhora do Monte, przechowuje grób cesarza Karla I Austrii, który zmarł na wygnaniu w Monte 1 kwietnia 1922 roku. Obok niego Tropical Garden Monte Palace kosztuje 18 € dla dorosłego, dzieci do 14 lat wchodzą za darmo z dorosłym. Sanie, carros de cesto, jadą około 2 km w dół do Livramento w około 10 minut, za 30 € za jedno, 40 € za dwa i 60 € za trzy; carreairszy prowadzą je od ponad 100 lat. Kolejka linowa do nabrzeża kosztuje 16 € w jedną stronę i 22 € w obie strony, codziennie od 09:00, z ostatnią odprawą o 17:45.

Poza levadas, górskie szlaki mają swoje własne przewodniki. Spacer z Pico do Arieiro do Pico Ruivo przecina centralne szczyty, a Stairway to Heaven to jego słynny pierwszy odcinek. Przejście przez wyspę łączy szlaki w kilka dni, a centrum trekkingowe wymienia każdy szlak wraz z opłatą i miejscem startu.

Najczęściej zadawane pytania

Która levada jest najbliższa Funchal?

Levada dos Tornos, około 8 minut drogą powyżej miasta. Spacer od Palheiro do Monte ma 4 km, zajmuje 3–4 godziny z obiadem i nie wymaga opłaty.

Która wędrówka levada jest najłatwiejsza?

PR11, Vereda dos Balcões w Ribeiro Frio: 1,5 km w każdą stronę, 1 godzina 30 minut, oceniana jako łatwa. PR6.1 do Risco jest również łatwy.

Czy płaci się za chodzenie po levadzie?

Na klasyfikowanym szlaku PR tak: 4,50 € dla odwiedzających powyżej 12 lat, w portalu SIMplifica. Levada dos Tornos nie jest klasyfikowana i nic nie kosztuje.

Które levadas mają wodospady?

PR6.1 kończy się przy Risco, PR6 przy 25 Fontes, a PR9 przy Caldeirão Verde, wysokim na około 100 m.

Czy można dotrzeć do levady autobusem?

Tak. Trasa prowadzi do Curral dos Romeiros dla Tornos, a linia 103 zatrzymuje się w Ribeiro Frio. Rabaçal i Fanal nie mają regularnego autobusu.